Een bekende volkswijsheid zegt: “Niets veranderlijker dan de mens”. Toch zijn de meeste mensen gehecht aan het bestaande. Daarom is veranderen ook zo moeilijk. Dat blijkt heel sterk bij organisatie- en mentaliteitsverandering.

Gewoonlijk verloopt een veranderingsproces in vier stappen: Weten – Willen – Kunnen – Doen. Eerst moet men ontdekken dat er een probleem is. Dan moet het besef groeien dat er iets aan te doen valt. Vervolgens moet men de middelen krijgen om iets in gang te zetten. Ten slotte moeten de voorstanders ook daadwerkelijk in actie komen.

In al deze vier fasen zijn er afwegingen en belemmeringen. Het ontbreekt nooit aan goede bedoelingen, maar het gevaar ligt op de loer dat het daarbij blijft.

Laten we dit eens toepassen op het thema van deze Raad van Anders: het vergroten van de arbeidsparticipatie van mensen met een beperking.

De eerste stap is: Weten we dat het voor gehandicapten een probleem is om aan de slag komen? Opvallend is dat veel medewerkers binnen een organisatie niet weten of er collega’s met een arbeidshandicap werken. Ook “zien” ze niet dat de bestaande inrichting van het kantoor of de werkplek lastig is. Informatie en bewustwording kan daarbij helpen.

De tweede stap is: Willen we er iets aan doen? Een aantal bedrijven heeft zich het maatschappelijke probleem aangetrokken en wil zich sterk maken voor een inclusieve samenleving. Het project is geboren en de leiding steunt het.

De derde stap is: Is ieder van ons in staat er iets aan te doen? Laat het bedrijfsbeleid het toe? Dan is het nodig om instrumenten ontwikkelen. Voorbeelden zijn een “Handvest Toegang voor Iedereen”. Er worden afspraken gemaakt en doelen gesteld.

Interessant vraagstuk hierbij is: hoe maken we de match tussen de bijzondere kenmerken van functieprofielen en de specifieke vaardigheden van arbeidsgehandicapten? Dat kan op twee manieren: het aanpassen van de (arbeidsgehandicapte persoon) aan functie of werkplek. Het kan ook andersom: aanpassen van functie of werkplek aan de persoon. En eigenlijk moet het beide.

De vierde en laatste stap is: Gaat het ook echt gebeuren? Vanzelfsprekend is dat de lastigste, want nu wordt het serieus en kan het bestaande verhoudingen wijzigen. Het begint met stimuleren: goede voorbeelden, beloningen, prijzen. Een speciale vorm daarvan is het behalen van een keurmerk, waarmee een excellente voorloper zich onderscheidt. Maar uiteindelijk kan het niet bij inspanningen blijven, het zijn tenslotte de resultaten die ertoe doen. Net als bij het “gewone” werk!

Soms lukt het alleen via een verplichting met een sanctie: in dit geval een quotum. Dat vindt niemand leuk, ook belanghebbenden niet, want het zou stigmatiserend werken. Maar vrijwilligheid moet niet eindigen in vrijblijvendheid. Vandaar dat een Participatiewet net dat zetje kan geven dat nodig is.

Matt Poelmans
vice-voorzitter Stichting Waarmerk Drempelvrij

Blog voor Raad van Anders

Freek Blankena 27 mrt 2013

Er moet niet minder maar juist méér druk komen op naleving van de webrichtlijnen door overheidsorganisaties. Dat stellen organisaties van mensen met een handicap en de Stichting Waarmerk drempelvrij.

Versoepeling zonder toetsing
De organisaties roeren zich naar aanleiding van het naderende Kameroverleg (op 3 april) over minister Plasterks besluit ‘pragmatischer’ om te gaan met de verplichting voor overheidsorganisaties om te voldoen aan een basisset van de officiële webrichtlijnen. Die regels betreffen de toegankelijkheid in brede zin van websites. Plasterk wil het meer aan gemeenten overlaten of zij volledig willen voldoen aan die regels, volgens het principe ‘pas-toe-of-leg-uit’. Onafhankelijke toetsing via het Waarmerk drempelvrij zou niet meer verplicht zijn. Maar de genoemde organisaties willen juist een strakker regime rond de webrichtlijnen.

Het kan best
“We zijn er nu tien jaar mee bezig geweest”, stelt vice-voorzitter Matt Poelmans van de Stichting Waarmerk Drempelvrij (SWD). “En het kan wel, als je het wilt. Er zijn zo’n honderd gemeenten die er wel aan voldoen.” SWD pleit voor verplichting van de drempelvrij-toets én sanctionering; die was er tot dusver nog niet. Poelmans ziet verwarring over de eisen waaraan de publieke sector nu moet voldoen en verspilling doordat overbodige nieuwe instrumenten hun intrede doen. Dat Plasterk de toepassing van de webrichtlijnen pragmatischer wil maken, wil er bij hem niet in. “Het is het probleem wegdefiniëren.”

Deadline stellen
De Oogvereniging, de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland, MaculaDegeneratie Vereniging Nederland, Retina Nederland, Platform VG, de belangenorganisaties voor doven en slechthorenden, de koepel van ouderenorganisaties CSO en Seniorweb vragen de Tweede Kamer in een gezamenlijke brief een deadline vast te stellen waarbinnen alle overheidsorganisaties moeten voldoen aan de 16 meest basale richtlijnen van het Waarmerk drempelvrij.nl.

Vier miljoen mensen
Volgens de genoemde organisaties telt Nederland vier miljoen mensen met een functiebeperking: blinden, slechtzienden, kleurenblinden, doven, slechthorenden, mensen met een motorische handicap, een verstandelijke beperking, autisme, concentratiestoornissen, laaggeletterden en ouderen. Voor al die mensen moet een overheidswebsite toegankelijk en bruikbaar zijn, stellen ze.

Niet alleen een gunst
Poelmans: “Het gaat om een kwart van de bevolking, dus die onwil is misplaatst. Het excuus dat het te duur is om aan die eisen te voldoen geldt ook niet meer. Iedere overheidsorganisatie heeft al lang de kans gehad het mee te nemen in de reguliere vernieuweing van hun site. En anders neem je gewoon een standaardsite die goed in elkaar zit. Toegankelijkheid is geen gunst, maar gewoon een burgerrecht. En het is ook goed voor de efficiëntie van de dienstverlening.” SWD doet dan ook een dringend beroep op de Kamerleden als resultaatverplichting op te leggen dat alle overheden in 2014 voldoen aan de Webrichtlijnen versie 2 niveau A (of Webrichtlijnen 1 niveau 3).

Basisinformatie
Ook waar het de evident duurdere aspecten van de webrichtlijnen betreft wil Poelmans niet al te veel ruimte bieden. Het ondertitelen van videoverslagen van gemeenteraadsvergaderingen is een voorbeeld. “Dan heb je het wel over democratische basisinformatie.” Maar voor pragmatisme is best ruimte, bijvoorbeeld bij het ondertitelen van instructievideo’s rond gemeentedienstverlening, zoals het aanvragen van een paspoort. “Waarom maken die gemeenten niet met zijn allen één ondertitelde video? Zo is ook de belastingbetaler beter af, en dat zijn 16 miljoen belanghebbenden.”

Verschenen in Binnenlands Bestuur

Bestuur SWD, Utrecht, 8 januari

Chairman’s Debate ISOC, Amsterdam, 10 januari

CROS-ORS, Hoofddorp, 22 januari

Panel iBestuur congres, Den Bosch, 24 januari

CROS-ORS, Hoofddorp, 4 februari

Bestuur SWD, Utrecht, 25 februari

Raad van Anders Microsoft, Schiphol, 4 maart

Overleg SWD-BZK, Den Haag, 12 maart

Operatie NUP congres, Utrecht, 13 maart

Bestuur SWD, Utrecht, 18 maart

Raad van Anders Microsoft, Schiphol, 18 maart

Raad van Anders Microsoft, Schiphol, 2 april

AO BZK Tweede Kamer, 3 april

CROS, Hoofddorp, 3 april

CROS, Hoofddorp, 5 april

Bestuur SWD, Utrecht, 8 april

Bestuur SWD, Utrecht, 13-14-15 mei

Bestuur Petities.nl, Amsterdam, 17 mei

Kingdom eGovernment Summit, Riyadh, 27-28 May

CROS, Schiphol, 31 mei

Bestuur SWD, Utrecht, 17 juni

Programma

Presentatie

Tweets #ibc13

Presentatie CROS/Alders, Oegstgeest, 4 oktober

United Nations University, Hong Kong & Macao, 15-17 October

Congres Social Media for Local Government, Mechelen, 21-22 October

Masterclass New Media , EIPA, 8-9 November

Rutte II is geen Rutte 2.0, ICTU blog, 12 november

ICTU Café: ICT op de politieke agenda, ICTU, 13 November

Beleid maken met sociale media, PBLQ-ROI, 29 november

Lid Comité Webrazzies, 11 december

Omwonenden Kaagbaan ontevreden over beperking geluidsoverlast, OZZV, 14 december

Zit er wel voldoende ICT in het regeerakkoord?

Kabinetswisselingen gaan in Nederland tegenwoordig in een tempo dat Italië niet misstaat: in 10 jaar tijd traden 5 kabinetten aan. Ik heb er een sport van gemaakt om bij te houden hoeveel keer ICT in een regeerakkoord voorkomt. Deze keer is dat welgeteld 11 keer het geval: 8 keer in woorden als delict, conflict en restrictief. Slechts 3 keer betreft het ICT in de betekenis van Informatie- en Communicatie Technologie. En welgeteld 1 keer in de zin dat de burger er iets mee opschiet, namelijk sneller een vergunning krijgen. In dit opzicht verschilt het nieuwe kabinet nauwelijks van het vorige. En ook al weten we dat ICT maar een middel is, het geeft te denken.

Bij alle begrijpelijke commotie over de zorgpremie zou men bijna vergeten dat het regeerakkoord over meer dingen gaat dan onze portemonnee of die van de overheid. Maar dat valt knap tegen. We lezen veel over de twee feesten van de coalitie-partijen, die van het nivelleren en het bezuinigen. Meer fundamentele kwesties komen er bekaaid af, zoals bijvoorbeeld de vraag of het openbaar bestuur zoals we dat kennen toegerust is voor de uitdagingen van de komende jaren.

We krijgen weliswaar een minister voor de Rijksdienst, maar die zal zich vooral gaan bezighouden traditionele zaken als bezuinigingen en decentralisatie. En ook de gekozen burgemeester wordt weer van stal gehaald. Wat volledig ontbreekt is een visie op de netwerksamenleving die een nieuwe verhouding vraagt tussen het bestuur en de maatschappij. Dat die hoognodig is bewijzen recente rapporten van de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) over Vertrouwen in burgers en van de ROB (Raad Openbaar Bestuur) over Burgerparticipatie. In het regeerakkoord komt het woord “participatie” weliswaar ook een flink aantal keren voor, maar steeds in de betekenis van toetreding tot de arbeidsmarkt.

Helaas ontbreekt in het regeerakkoord een Burgervisie 2.0 als opvolger van de BurgerServiceCode. Dit gemis is niet zomaar een constatering. Het leidt ertoe dat dit kabinet een fundamentele kans voor innovatief bestuur negeert. Web 2.0, sociale media, open data, co-creatie en andere vormen van interactief bestuur bieden immers nieuwe mogelijkheden. Juist als er pijnlijke ingrepen nodig zijn, is de behoefte aan creatieve oplossingen en maatschappelijke acceptatie groot. Daarvoor is nodig dat de overheid de burger niet alleen ziet als passieve klant maar ook als actieve participant, en interactieve methoden inbed in bestaande procedures.

De totstandkoming van het regeerakkoord zelf is een pijnlijke illustratie voor de misvatting dat daadkrachtig bestuur alleen lukt met beslotenheid, en dat draagvlak wel even wordt geregeld aan het einde van de rit. Niet dus. De radiostilte heeft geleid tot een in zichzelf gekeerd proces dat is losgeraakt van de maatschappelijke werkelijkheid, met alle gevolgen van dien.

Het kabinet Rutte II heeft niet alleen zelf een valse start gemaakt, het heeft ook een voorbeeld gegeven voor hoe het vooral niet moet. De les van WRR en ROB is dat bestuurders zich moeten openstellen voor interactie, op straffe van verlies aan vertrouwen en legitimiteit. Helaas is Rutte II geen Rutte 2.0 geworden.

Matt Poelmans

ICTU-Café “ICT op de politieke agenda” op 13 november om 16.30 uur bij ICTU

On invitation by the Electronic Governance Center and the e-Macao Program, I visited Macao for presentations and talks about cooperation on eGovernment projects with the United Nations University - International Institute for Software Technology  (UNU-IIST)

Seminar on CitizenVision 2.0 in e-Macao Program

Summary of presentation

Paper From Electronic Government to Collaborative Governance

Conference Website

Volgens het rapport “Vertrouwen in burgers” van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) dreigt de overheid de aansluiting te missen op een samenleving waarin burgers op velerlei wijze actief willen zijn. Ook de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) kwam in “Vertrouwen op democratie” tot een vergelijkbare conclusie, namelijk dat de overheid te weinig gebruik maakt van de aanwezige kennis in de samenleving. Al eerder had onderzoek naar eParticipatie door Burgerlink en de Nationale Ombudsman uitgewezen dat de overheid kansen laat liggen: burgers willen best meedoen, mits ze serieus worden genomen.

De WRR vindt het zorgelijk dat weinig burgers zich aangesproken voelen door de huidige pogingen van de overheid om burgers te betrekken. De resultaten daarvan stellen dan ook teleur: er is sprake van weinig leren, het sluit niet aan bij de behoeften van burgers, een structurele inbedding ontbreekt. Vandaar dat de WRR een groot aantal aanbevelingen doet aan beleidsmakers om burgers te verleiden tot actieve betrokkenheid.

De vraag is of dat voldoende is. Het gevaar is niet denkbeeldig dat succes blijft afhangen van toevalligheden, zoals het doorzettingsvermogen van een burger of de ontvankelijkheid van een overheidsorganisatie. Waar het aan schort is een visie op de participatieve democratie, als aanvulling op de representatieve democratie.

De remedie van de WRR is: de overheid moet leren denken vanuit de burger en ruimte bieden voor tegenspel. Dat blijkt gemakkelijker gezegd dan gedaan. Daarvoor is namelijk wederzijds vertrouwen nodig. Dat vertrouwen ontstaat pas als men elkaars ambities en verwachtingen kent en honoreert.

Om een klantgestuurde ontwikkeling van de elektronische overheid te bevorderen, is destijds de BurgerServiceCode opgesteld. Deze kwaliteitsstandaard gaf normen voor de nieuwe verhoudingen. Voor de overgang van de ‘elektronische’ naar de ‘collaboratieve’ overheid waar we nu mee te maken hebben, is een herziene BurgerServiceCode nodig die nieuwe spelregels formuleert.

Volgens de WRR zijn actieve burgers wezenlijk zijn voor een levensvatbare democratie. Ze houden de overheid bij de les, vernieuwen de samenleving en zorgen voor draagvlak. Daarom moet de participatieve democratie als aanvulling op de representatieve een impuls krijgen. Een structurele inbedding van burgerparticipatie is eigenlijk het onafgemaakte deel van de Dualisering. Die modernisering van het (lokale) bestuur in het afgelopen decennium was gericht op de interne verhouding tussen college en raad. Nu is de externe tegenhanger aan bod: een nieuwe relatie overheid – burger. Het is hoog tijd voor een Burgervisie 2.0.

Matt Poelmans is geestelijk vader van de BurgerServiceCode en senior adviseur bij PBLQ (voorheen HEC)

Gepubliceerd in: InGovernment, 2 augustus 2012

Versoepelen Webrichtlijnen onnodig en onverstandig, Verklaring Drempelvrij, 18 juli

Burgerparticipatie, een kwestie van vertrouwen, InGovernment. 2 augustus

Burgermeetsysteem even goed als dat van Schiphol, VK Opinie, 22 augustus

Alders moet Anders, OZZV, 28 augustus

APK voor digitale snelweg moet blijven, VK Opinie, 12 september

Minder Nachtvluchten Schiphol, Leidsch/Haarlems Dagblad, 24 september

Saudi Arabia Kingdom eGovernment Summit, Riyadh, 25-26 September